Wetenschappers experimenteren al langer met het kweken van algen om het broeikaseffect te bestrijden. De algen nemen tijdens hun leven CO2 op.  Als ze later doodgaan, zinkt hun skelet waarin het omgevormde gas als CaCO3 in is opgeslagen (Calciumcarbonaat of kalk) met hun resten naar de zeebodem.

Om de algen sneller te laten groeien, mixten de wetenschappers ijzer door het zeewater. De planten hebben het ijzer nodig om te groeien, maar omdat er maar weinig van in het water zit, gaat dat in de natuur niet erg snel.

Het experiment leek te lukken: in twee weken tijd verdubbelde het aantal algen.

Maar toen bleek dat er iets fout was gegaan: het ging om de verkeerde algen. In plaats van een soort die beschermd wordt door een soort silica-schulp, ging het om een versie waar de plaatselijke roeipootkreeftjes dol op zijn.

Klein als ze dan mogen zijn (roeipootkreeftjes worden tot het plankton gerekend), ze zorgden er wel voor dat de groei van de algen tot stilstand kwam.

Het Duitse schip van het Alfred Wegener Instituut voor Poolonderzoek, van waaraf het onderzoek werd gedaan, kwam deze week weer aan in haar thuishaven. “Het was een vermoeiende expeditie, vol zorgen en hoop”, beaamde een van de deelnemers.

De Duitse wetenschappers mogen dan teleurgesteld zijn in het project, ze zijn ook voorzichtig optimistisch, omdat is bewezen dat het ijzersulfaat de algen wel deed groeien.

Bovendien, verzekeren ze, heeft het milieu er niet onder geleden: er zijn alleen maar wat volgegeten minikreeftjes bijgekomen.

Critici van het project menen dat het experiment nog maar eens bewijst hoe gevaarlijk het is om op grote schaal met het milieu te broddelen: je weet nooit wat voor ongewenste gevolgen het kan hebben.

Op de E42 tussen Verviers en Prüm stonden een 75-tal vrachtwagens geblokkeerd in de richting van Sankt Vith.
De weg was afgesloten en het verkeer kan er gedurende enkele uren niet meer door. Er was ook ernstige verkeershinder op de E25 aan de Baraque de Fraiture en op de N4 in de buurt van Bastenaken.

Beeldfragment:  DeRedactie

Een andere studie, in dezelfde editie van Nature, laat het mogelijke effect daarvan zien: 7 meter zeespiegelstijging. Alhoewel dit honderden jaren kan duren zal het proces nog deze eeuw onstopbaar worden, wanneer de broeikasconcentratie in het huidige tempo blijft stijgen.

Beide studies baseren zich op gegevens uit boringen door Nieuw-Zeelandse, Italiaanse, Amerikaanse en Duitse glaciologen in de zeebodem onder de Rossplaat, een grote massa landijs, die vanaf West-Antarctica over de oceaanbodem schuift.

De verzamelde boorkernen bevatten informatie over het gedrag van de ijskap in de afgelopen paar miljoen jaar. Volgens de onderszoekers is de gehele West-Antarctische ijskap instabiel, en is deze 5 tot 3 miljoen jaar geleden maar liefst 38 keer ‘ingestort’, om vervolgens weer langzaam op te bouwen.

De oorzaak van deze natuurlijke fluctuaties lag in een periodieke verschuiving van de aardas, die Antarctica om de 40.000 jaar iets naar de zon toe richtte. De klimaatverandering die dit tot gevolg had leidde bovendien tot veranderingen van ecosystemen en een stijging van de CO2-concentratie.

Zodra deze concentratie 400 parts per million (ppm) bereikte, zo blijkt uit de boringen, verdween in een kettingreactie van afsmelting vrijwel de gehele ijskap.

“De CO2-concentratie in de atmosfeer komt inmiddels opnieuw bij die waarde in de buurt”, zegt Tim Naish, directeur van het Antarctische onderzoeksprogramma van de Australische Victoria Universiteit. De concentratie bedraagt sinds dit jaar ongeveer 389 ppm. Onder voortzetting van de huidige CO2-uitstoot  wordt de grens van 400 ppm voor 2014 overschreden.

In de huidige situatie staat Antarctica evenwel iets verder van de zon. Wanneer echter ook de relatief hoge niveaus van andere broeikasgassen, zoals methaan en lachgas, worden omgerekend naar CO2-equivalenten, is de totale broeikasconcentratie nu al aanzienlijk hoger dan op enig andere piek in de afgelopen miljoenen jaren. Binnen 4 jaar kan deze op 450 ppm liggen, de officiële bovengrens voor het internationale klimaatverdrag.

“De geologische bodemarchieven onderstrepen het risico dat een groot deel van Antarctica instabiel is en kan afsmelten... wanneer de huidige opwarming doorzet”, stelt Naish.

Het smelten van zee-ijs langs de randen van het continent kan daartoe de eerste aanzet geven, denken de onderzoekers, door het zogeheten albedo-effect: hoe kleiner het oppervlak zee-ijs, hoe minder zonlicht wordt weerkaatst en hoe warmer het wordt. Dit kan vervolgens ook het afsmelten van de dikke ijskappen op land bespoedigen, die dan bovendien steeds sneller naar zee kunnen stromen.

Computersimulaties van de Universiteit van Pennsylvania geven aan dat de gehele West-Antarctische ijskap zal verdwijnen bij een temperatuurstijging van 5 graden.

“Zo’n opwarming kan al worden veroorzaakt door de accumulatie van broeikasgassen in deze eeuw”, zo stelt het artikel in Nature. CO2 blijft ongeveer honderd jaar actief in de atmosfeer. De huidige opwarming, waaronder smelt van de Noordpool, wordt door traagheid van het klimaatsysteem grofweg veroorzaakt door de menselijke uitstoot tot en met de jaren ’70.

De Deense premier heeft zojuist de voornaamste conclusies van het wetenschappelijke klimaatcongres in Kopenhagen in ontvangst genomen.

De organisatie laat weten dat het International Scientific Congress Climate Change: Global Risks, Challenges & Decisions uiteindelijk door 2.500 klimaatdeskundigen uit 80 landen is bijgewoond en succesvol is verlopen. Die indruk kregen wij ook, getuige de reeks van buitengewoon krachtige statements die onze kant op kwam.

Het team van wetenschappelijke redacteurs van de Universiteit van Kopenhagen heeft de 6 belangrijkste conclusies van het congres samengevat en overhandigd aan de minister-president Anders Fogh Rasmussen. Het volledige rapport verschijnt in juni dit jaar, (gelukkig) enkele maanden eerder dan wij afgelopen maandag berichtten.

Aan Rasmussen de taak zijn collega regeringsleiders in te lichten over de in december dit jaar, eveneens in Kopenhagen, adequaat zaken:

Boodschap 1: Klimaattrends

‘Uit recente waarnemeningen blijken de mondiale emissies te leiden tot de ergste IPCC-scenario’s, of mogelijk zelfs erger. Het klimaatsysteem is al voorbij de natuurlijke variabiliteit voor temperatuurstijging, zeespiegelstijging, oceaan- en ijsstromingen, verzuring van de oceanen en weersextremen. Er bestaat een significant risico dat deze trends bovendien versnellen, met abrupte klimaatverandering en onherstelbare schade.’

Booschap 2: Sociale ontwrichting

‘Recente observaties laten zien dat maatschappijen zeer kwetsbaar zijn voor slechts matige klimaatverandering, waarbij gemeenschappen in arme landen het grootste risico lopen. Temperatuurstijging van meer dan 2 graden zal deze eeuw zorgen voor grootschalige ontwrichting.’

Boodschap 3: Lange termijn strategie

‘Snelle, blijvende en effectieve mitigatie, uit gecoördineerde wereldwijde en regionale actie, is noodzakelijk om ‘gevaarlijke klimaatverandering’ te voorkomen, ongeacht de definitie van dat begrip. Zwakke doelen voor 2020 verhogen het risico van overschrijden van tipping-points, en maken het behalen van emissiedoelen voor 2050 lastiger en minder effectief. Uitstel van effectieve mitigatie zorgt voor een significante toename van de sociale en economische kosten van zowel mitigatie als adaptatie.’

Boodschap 4: Bereik en vermogen

‘Klimaatverandering heeft binnen landen en regio’s sterk uiteenlopende effecten op mensen, op deze generatie en toekomstige generaties, en op de gehele menselijke samenleving en de natuur. Een effectief, goed gefinancierd ‘adaptatieveiligheidsnet’ is noodzakelijk voor die mensen die het minst goed in staat zijn om de gevolgen van klimaatverandering te hanteren, en een algemene, maar gedifferentieerde mitigatiestrategie is nodig om de armen en meest kwetsbaren te beschermen.’

Boodschap 5: Geen excuus voor Inactie

‘Er bestaat geen excuus voor inactie. We beschikken over voldoende middelen om de uitdaging van klimaatverandering effectief aan te pakken. Ze moeten krachtig en breed geïmplementeerd worden om een transformatie naar een koolstofarme economie te realiseren. Nu in afstemming onze energievoorziening veranderen zal nog een groot aantal aanvullende voordelen opleveren, waaronder werkgelegenheid, gezondheidsvoordelen en een daling van de economische schade van klimaatverandering, naast herstel van de economische waarde van natuurlijke ecosystemen.’

Boodschap 6: De uitdaging aangaan

’Om de benodigde maatschappelijke transformatie te realiseren moet een aantal significante beperkingen worden opgeheven een aantal kritische kansen worden benut. Zo moet blokkerende subsidies worden opgeheven, de macht van economische lobbygroepen worden doorbroken, moet traagheid in sociale en economische systemen worden overwonnen en plaatsmaken voor innovatief leiderschap, en moet er beter worden doorgebouwd op het groeiende publieke verlangen naar regeringen om in actie te komen met betrekking tot klimaatverandering en de maatschappij daar ook zelf bij te betrekken.

Drie vissers waren aan boord van de MBC toen hun boot gisteren in problemen kwam zo'n 200 km ten oosten van de stad Rockhampton. Eén van hen werd vanmorgen met een reddingshelikopter uit de wilde zee geplukt. Hij had miraculeus overleefd, nadat hij een reddingssloep gedropt door een militair vliegtuig had kunnen bereiken. Eerder had hij uren in de onstuimige golven rondgedobberd. De twee andere bemanningsleden zijn nog spoorloos.

Ondertussen blijft de orkaan voor dreiging zorgen. Hamish trekt naar het zuiden en bereikte vanmorgen het toeristische Fraser Island, dat uit voorzorg geëvacueerd werd. Ook Hervey Bay, een druk vakantieoord op het vasteland even ten noorden van Brisbane, bereidt zich voor op de zeldzame komst van een orkaan. Op zijn hoogtepunt werden snelheden tot 280 km/u gemeten, maar nu is Hamish lichtjes in kracht afgenomen en afgezwakt tot een categorie 3, wat nog altijd bijzonder gevaarlijk kan zijn, vooral omdat hij vanaf morgen westwaarts trekt en aan land zal gaan.

De gigantische orkaan Hamish blijft de oostkust van Australië teisteren.

De resultaten zullen worden gebundeld in een rapport, dat in december tijdens de klimaattop in Kopenhagen zal worden gepresenteerd. "Ik hoop dat de nieuwe gegevens zullen focussen op harde observaties, in plaats van op voorspellingen", zegt Stephanie Tunmore, klimaatspecialist van Greenpeace, tijdens het congres afgevaardigde van de NGO-gemeenschap.

Conservatief

Veel bezoekers vinden het laatste IPCC-rapport, dat weliswaar stellig en zorgwekkend was, toch nog aan de conservatieve kant. Uit analyse van de nieuwste wetenschappelijke inzichten blijkt de schade van klimaatverandering per graad nog aanzienlijk groter. Zo stelt het IPCC in 2007 dat de Noordpool in 2030 voor het eerst volledig ijsvrij zal zijn, terwijl recenter analyses al het jaar 2013 aanwijzen.

Tropische bossen

Een van de nieuw gepresenteerde onderzoeken richt zich op het effect van temperatuurstijging op de CO2-opname van tropische bossen. "Het ziet er niet goed uit", zegt David Hilbert, hoofd van het Tropical Forest Research Centre in Australië. Bij een temperatuurstijging van 2 graden daalt het vermogen om CO2 op te slaan met 50 procent. Zet de temperatuurstijging door tot 4 graden, dan zijn er praktisch geen tropische bossen meer over, aldus Hilbert.

Escalatie

Volgens Tunmore ligt daar de belangrijkste opdracht voor de wetenschappelijke gemeenschap: inzichtelijk maken voor beleidsmakers wat escalerende klimaatverandering inhoudt en wanneer positieve terugkoppelingen het klimaatsysteem in hun greep krijgen. "Want deze plek en dit jaar, is waar de besluiten moeten worden genomen."

"En met name het regenwoud van de Amazone blijkt verrassend gevoelig voor droogten", zegt Oliver Philips, een professor in de tropische ecologie aan de Universiteit van Leeds en hoofd van de groep van 68 onderzoekers.

Regencyclus
Het jaar 2005 was wereldwijd uitzonderlijk warm, waardoor verdamping toenam en lucht meer vocht kon bevatten alvorens uit te regenen. In grote delen van het Amazoneregenwoud werd hierdoor de regencyclus verstoord. In plaats van dagelijkse neerslag, waar het ecosysteem op is ingesteld, bleef de regen maanden uit.

"Het totale effect was een extra 5 miljard ton CO2 in de atmosfeer. Dat is meer dan de jaarlijkse uitstoot van Europa en Japan tezamen", vat Philips de onderzoeksresultaten samen, die zijn gepubliceerd in wetenschapsblad Science.

Koolstofreservoir
"Wanneer de wereldwijde temperatuurstijging de 3 graden passeert zou zelfs het gehele Amazoneregenwoud kunnen verdwijnen", zo stelt een andere onderzoeksgroep, onder leiding van Hans Joachim Schellnhuber, een klimaatexpert van het Potsdam Instituut voor Klimaatonderzoek. Ook het IPCC voorziet een overgang naar een savannelandschap.

De Amazone is een van ’s werelds grootste natuurlijke koolstofreservoirs, met een van de hoogste concentraties biodiversiteit. Eén vierkante kilometer regenwoud kan er tot 75.000 verschillende boomsoorten bevatten.

De Britse weerkundige dienst vreest dat hittegolven tegen 2030 een normaal fenomeen zullen worden. "In Frankrijk veroorzaakte een hittegolf in 2003 liefst 35.000 extra doden. Zulke fenomenen dreigen steeds vaker voor te komen en zijn een ernstige bedreiging voor onze gezondheid", zegt Wayne Elliott van het Britse Met Office. In augustus 2003 werd in Kent de hoogste temperatuur ooit in Groot-Brittannië opgemeten: 38,5 graden. Volgens Met Office zal dat tegen 2080 een normaal zomerdagje worden.

Het alarmsysteem moet ervoor zorgen dat een grote groep mensen snel van gedrag verandert als een hittegolf zou toeslaan. Zo moeten ze in het midden van de dag binnen blijven. Vooral het oudere deel van de bevolking zal de voorschriften moeten naleven. Ze zullen in het geval van een nakende hittegolf een telefoontje krijgen opdat ze de veiligheidsvoorschriften nakijken en, indien nodig, hun huisarts contacteren. Zonder die maatregelen zouden hittegolven jaarlijks aan duizend mensen het leven kunnen kosten.