1 september

Zware regen in Zuid-Europa

21 oktober 2009 - In het zuiden van Europa valt bijzonder veel regen. Een actieve depressie trekt verder uitdiepend vanuit Portugal en Spanje het gebied van de Middellandse Zee op. Dat levert lokaal honderden millimeters regen op, waarbij de wind in sommige stormkracht kan bereiken.

Het KNMI-Hirlam weermodel berekent ook voor Italië en Kroatie enorme hoeveelheden regen (bron: KNMI)

Op de website www.meteoalarm.eu, het platform voor weerwaarschuwingen in Europa kleurt Kroatië zelfs rood, de hoogste alarmfase.

Woensdag plenste het vooral in Spanje en Frankrijk. Weerstations in deze landen hadden woensdagochtend al meer dan 100 mm opgevangen. Volgens Météo France zijn in de Cevennen totale hoeveelheden mogelijk van 200 tot 250 mm. De meeste neerslag valt in de hogere gebieden waar de neerslagintesniteit activeert door stuw tegen de hellingen. De buien gaan op veel plaatsen vergezeld van onweer en windstoten. In het zuiden van Frankrijk steekt bovendien de Mistral op, een sterke noordwester waarbij windsnelheden mogelijk zijn van 120 km/uur.

Het gebied met slecht weer trekt de komende dagen verder oostwaarts zodat ook Italië en Kroatië ermee te maken krijgen.

De stortregens bij bergketens worden ook wel orografische- of stuwingsregens genoemd, omdat de lucht waarin de buienwolken ontstaan, door de bergen tot stijgen wordt gedwongen. De stijgende beweging bevordert het neerslagproces en zo ontstaan zware buien. Stuwingsregens komen in Zuid-Europa vooral in het najaar voor, wanneer het water van de Middellandse Zee nog relatief warm is. De buien kunnen ontstaan wanneer warme vochtige lucht uit het gebied van de Middellandse Zee of koude lucht uit noordelijke breedten tegen de hellingen van de bergen wordt geblazen.

Terwijl de regenwolken aan de zuidkant van het Alpenmassief al het water verliezen, steekt aan de noordkant vaak de föhn op, een warme droge valwind. Ook het zuiden van ons land profiteerde woensdag aan de voorzijde van een front van een zwak föhneffect. In het uiterse zuiden van Limburg liep de temperatuur op tot ruim 19 graden, terwijl in het noorden van ons land zo'n 9 graden werd gemeten.

Tropische storm zeldzaam dichtbij

Hevig zomers onweer in warme lucht die Grace achterliet

Afgelopen maandag ontstond zo'n 700 km ten westen van het Iberisch schiereiland een tropische storm, Grace genaamd. Voor menig meteoroloog was het de ogen uitwrijven toen bleek dat dit systeem, compleet met oog, in de loop van afgelopen maandag in noordoostelijke richting zijn karakteristieken wist te behouden. Voor zover bekend komt het zelden voor dat dit soort systemen zo noordelijk op het noordelijk halfrond hun reis weten te overleven.

Vooral midden Limburg kreeg in korte tijd veel regen (bron: KNMI)

De storm ging in de nabijheid van het centrum vergezeld van windsnelheden tot 110 km/u . In de nacht van maandag op dinsdag verloor “Grace” haar meeste tropische kenmerken en werd 'opgeslokt' door het koufront van een lagedrukgebied bij de Britse eilanden. Echter zelfs aan het eind van dinsdagmiddag waren de restanten van deze dame nog net zuidwest van Ierland te aanschouwen. Grace was het negende tropische systeem van het Atlantische orkaanseizoen 2009, en de zevende die van een naam voorzien is omdat stormkracht bereikt werd.

Het is volgens KNMI meteoroloog Rob Groenland heel ongebruikelijk dat een tropische storm zo noordelijk op de Atlantische Oceaan gevormd wordt en dan zelfs op de hoogte van Noord-Spanje zijn tropische karakteristieken nog weet te behouden. Kijken we naar het ontstaansmechanisme van Grace, dan wijkt deze wel iets af van de klassieke tropische cyclonen dichter bij de Evenaar. Deze laatste ontstaan uit een groep onweersbuien die in fase gaat lopen met een zogenaamde tropische golf. Grace ontstond uit een 'gewone' depressie die geleidelijk 'frontloos' werd en zich ook in de bovenlucht nestelde.

In de nacht van zondag op maandag vond deze bijzondere transformatie plaats boven zeewater van rond 22 graden. In de kern van het systeem waren grote hoeveelheden warme en vochtige lucht aanwezig die opstegen en afkoelden. Daardoor ontstond een extra hoeveelheid wolken waarbij in het condensatieproces nog eens een portie warmte vrijkwam. Deze warmte werd weer benut voor nieuwe stijgbewegingen, waardoor nieuwe wolken konden ontstaan. Dit noemen we een positieve terugkoppeling. In de groepering van onweersbuien rondom Grace waren de atmosferische condities (niet veel windschering en geen fronten) optimaal om een specifieke organisatiegraad te bewerkstelligen, namelijk stijgbewegingen aan de rand en ter compensatie een daalstrook in het midden. Hieruit ontstaat een oog met ringvormige buienbanden daaromheen en is een systeem met tropische cyclooneigenschappen geboren.

Uitzonderlijke warm
De lucht die door Grace werd aangevoerd zorgde ook in ons land voor uitzonderlijke temperaturen. In de nacht van dinsdag op woensdag bleef de temperatuur op een aantal plaatsen bij 18 graden steken, overdag werd in het zuiden van ons land 20 tot 22 graden gemeten. Colmar in Frankrijk noteerde zelfs 30,9 graden, Freiburg in Duitsland 30,8 graden. Dat zijn de hoogste temperaturen sinds oktober 1985.

Langerekte buienlijn met hevig onweer
Langs de begrenzing van de warme vochtige lucht met veel koudere lucht in het noorden ontwikkelde zich dinsdag een actief buiengebied, dat vooral in het noorden van Frankrijk, België, Duitsland en het zuiden van ons land voor overlast zorgde. In de zuidelijke helft en het oosten van ons land viel op verschillende plaatsen meer dan 30 mm. Het midden van Limburg kreeg 70 tot 75 mm regen te verwerken dat leidde tot wateroverlast. Zulke enorme hoeveelheden zijn ook in België en het westen van Duitsland gevallen. Autobanen in Duitsland leken veranderd in rivieren, meldde de verkeerspolitie. In de omgeving van Reims in Frankrijk gingen de buien vergezeld van windstoten van 100 km/uur en hagel.

De hevige buien kunnen niet rechtstreeks in verband worden gebracht met de restanten van de tropische storm Grace. Wel was de warme subtropische lucht lucht waarin de buien zich ontwikkelden eerder aangevoerd door Grace. Warme lucht kan meer waterdamp bevatten dan koude lucht waardoor buien die zich in de warme lucht ontwikkelen ook veel regen kunnen opleveren. De weermodellen hadden die grote hoeveelheden tevoren berekend, zodat er in de weerberichten tijding melding van kon worden gemaakt en het KNMI extra waarschuwingen kon geven voor zware regen.

Tropische depressies in Europa
In 2005 ontstond boven de Atlantische Oceaan (maar wel wat zuidelijker dan Grace) op dezelfde wijze een orkaan (Vince), die destijds naar het zuiden van Portugal trok. Een enkele keer treffen we ook boven het warme water van de Middellandse zee dergelijke actieve systemen met de eigenschappen van een tropische cycloon aan, maar juist in de winter. Overigens komen in het winterseizoen ook dit soort fenomenen boven onder andere de Noorse zee tot ontwikkeling, we noemen ze dan “polar lows”. Ook hier geldt dat het lagedrukgebieden zijn zonder fronten in een en dezelfde luchtsoort met niet al te veel windschering bovenin.

Twee zware aardbevingen op Sumatra

1 oktober 2009 - Op 30 september 2009 om 17:16 lokale tijd (12:16 NL-tijd) en op 1 oktober om 08:52 (03:52 NL-tijd) hebben er twee zware aardbevingen plaatsgevonden vlak voor de kust van en op Sumatra. De krachten waren 7,6 en 6,6 op de schaal van Richter .

De lokatie van beide aardbevingen op Sumatra. De grote vierkanten zijn de twee hoofdschokken en bij beiden is een naschok van magnitude 5 te zien. (Bron figuur: USGS)

De aardbeving van 30 september vond voor de kust plaats, maar was ongeveer 80 kilometer diep, waardoor er geen tsunami is geweest. De aardbeving van 1 oktober vond onder het eiland zelf plaats, op een diepte van 15 kilometer.

De tweede aardbeving vond 270 kilometer te zuidoosten van de eerste plaats, langs een andere breuk. De eerste aardbeving vond op diepte plaats langs de onderduikende breuk, terwijl de tweede plaatsvond langs de Sumatra-breuk, een breuk die in de lengte over het eiland Sumatra loopt. Langs deze breuk vindt voornamelijk een zijwaartse beweging plaats, terwijl de beweging langs de onderduikende breuk ook vaak een grote vertikale beweging heeft.

Door deze verschillen is het op dit moment ook nog niet duidelijk of de tweede aardbeving een directe naschok is van de eerste. Zeer waarschijnlijk is hij wel getriggerd door de eerste aardbeving, maar of het een echte naschok is, moet nog onderzocht worden.

De aardbevingen vonden plaats in de subductiezone die ten westen van Sumatra ligt en helemaal doorloopt ten zuiden van Java. De Australische plaat duikt hier naar het noordoosten onder de Sundaplaat, waar Indonesië op ligt, met een snelheid van ongeveer 6 centimeter per jaar. De regio is seismisch zeer actief. De laatste jaren vonden er verscheidene zware aardbevingen plaats, zoals in december 2004, maart 2005 en juli 2006.

September was vrij warm, zonnig en droog

1 oktober 2009 - De afgelopen maand bood veelal droog en rustig nazomerweer. In De Bilt was september bijna een graad warmer dan het langjarig gemiddelde. Bovendien was de zon vaak te zien. Vooral opmerkelijk is de aanhoudende droogte.

Totale hoeveelheid neerslag in Nederland sinds 1 april (Bron: KNMI)

September was met 30 mm gemiddeld over het land een droge maand (Sittard 30,2mm). Gewoonlijk kunnen we rekenen op zo'n 75 mm septemberneerslag. Op een aantal plaatsen viel nog geen 15 mm, Vlissingen was met 12 mm het droogste weerstation. Ook augustus was een droge maand, waardoor de neerslagtekorten flink zijn opgelopen. Het neerslagtekort wordt berekend uit de hoeveelheid neerslag sinds april minus de verdamping. In de westelijke kustprovincies is het neerslagtekort opgelopen tot ongeveer 300 mm, dat is ruim boven de norm.

De temperatuur was vrijwel dagelijks aan de hoge kant. Het gemiddelde was in de Bilt 15,0 graden tegen 14,2 graden normaal (Sittard 15,8 graden). Vooral vanaf de 6e was het was het vaak fraai nazomerweer. Het Limburgse Ell registreerde met 30,3 graden zowaar nog een tropische dag. In het zuidoosten kwam de temperatuur op drie dagen boven de zomerse grens van 25 graden. De landelijk laagste temperatuur was 1,7 graden op 27 september in Hupsel in Gelderland.

Landelijk gemiddeld scheen de zon 161 uur tegen 136 uur normaal. Vlissingen was met 187 zonuren niet alleen het droogste maar ook het zonnigste meetpunt van het KNMI. Het noordoosten was met circa 145 zonuren het minst zonnige deel van het land.

Nazomer in Europa
Ook in andere Europese landen wist de zomer nog van geen wijken. Vooral in het zuiden en midden van Europa zijn nog hoge temperaturen gemeten van meer dan 30 graden. In het gebied van de Middellandse Zee en de Alpen werd het rustige en zonnige weer soms wel even verstoord door hevige regen- en onweersbuien. Langs de zuidkant van de Alpen viel op een aantal plaatsen 50 tot 100 mm in een etmaal, Venetië kreeg 120 mm. Extreem was de neerslag op de Loiblpas in Oostenrijk bij de grens met Slovenië: een etmaalhoeveelheid van 233 mm. Zulke hoeveelheden staan in schril contrast met de droogte in delen van Zwitserland en de Benelux. In België waren augustus en september samen de droogste maanden in drie decennia.

Hevig onweer treft regio Roermond

Roermond en omliggende dorpen zijn woensdagavond getroffen door hevige onweersbuien. Dat meldde de brandweer.